historia ZPS

Geneza powstania Związku Polskich Spadochroniarzy

Dokonujące się przeobrażenia demokratyczne w końcu lat 80 oraz bogate tradycje spadochroniarskie, w tym sukcesy spadochroniarstwa wojskowego stanowiły doskonałą bazę do powołania społecznego stowarzyszenia. W tym okresie na terenie Polski była już ogromna rzesza spadochroniarzy – rezerwistów, szczególnie wywodzących się z 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej. Wśród nich często toczyły się dyskusje związane z organizacją własnego, spadochroniarskiego związku. Marzeniem wszystkich była chęć spotkań we własnym gronie,
możliwość kultywowania spadochroniarskich tradycji, przyjaźni, koleżaństwa i wspomnień związanych z okresem pełnienia trudnej ale zaszczytnej i romantycznej służby w elitarnych wojskach powietrznodesantowych, popularnych „Czerwonych Beretach”.

Inicjatywa powołania Związku Polskich Spadochroniarzy, zrodziła się wśród grupy byłych spadochroniarzy 6 PDPD, do których należeli: gen. bryg. Edward Dysko – ówczesny Szef WSzW w Warszawie, sierz. rez. inż. Bogdan Kukliński – ówczesny dyrektor naczelny Domu Słowa Polskiego i kpr. rez. Zbigniew Woźniak – ówczesny naczelnik Gminy Raszyn. Pierwsze spotkanie założycielskie, któremu przewodniczył gen. dyw. Edwin Rozłubirski, zorganizowano w dniu 15 maja 1989 roku w siedzibie gminy Raszyn, z okazji 180 rocznicy bitwy pod Raszynem. Uczestniczyło w nim 20 byłych spadochroniarzy.

Ustalono, iż celem Związku będzie integracja wszystkich spadochroniarzy do działań w jedności i ofiarności dla dobra kraju, przez poszanowanie wartości i tradycji polskiego spadochroniarstwa, kultywowanie zwyczajów i obyczajów, roztaczanie opieki nad miejscami pamięci narodowej oraz – co szczególnie podkreślano – moralne i materialne wspieranie potrzebujących spadochroniarzy.

Z grona uczestników spotkania wybrano specjalne zespoły, których zadaniem było: inicjatywne reprezentowanie organu założycielskiego w kontaktach z administracją państwową, specjalną i sądowniczą – koledzy Edwin Rozłubirski, Józef Bębenek, Tadeusz Maśliński, Roman Orłowski, Krzysztof Smoczyński; statutowe opracowanie statutu – koledzy Edward Dysko, Roman Orłowski;
odznaki związkowej – koledzy Józef Sanecki, Ryszard Dryl; regulaminowej niezbędnej dokumentacji rejestracyjnej - koledzy: Tadeusz Maśliński i Bogdan Kukliński. Koordynację realizacji całości tych przedsięwzięć, powierzono Edwinowi Rozłubirskiemu.

W dniu 7 września 1989 roku, Sąd Wojewódzki w Warszawie dokonał rejestracji stowarzyszenia pn. „Związek Polskich Spadochroniarzy” (Nr rejestru: RST 532) z siedzibą w Domu Słowa Polskiego w Warszawie przy ul. Miedzianej 11. W tym samym dniu wybrano Komitet Organizacyjny Związku, którego Prezesem został Edwin Rozłubirski, a Wiceprezesami: ds. ogólnych Edward Dysko, ds. organizacyjnych Mieczysław Kamiński, ds. propagandy Tadeusz Maśliński.

Dzięki intensywnej pracy Komitetu Organizacyjnego, w krótkim czasie wydano drukiem pierwszy statut, deklaracje wstępujących do Związku, legitymacje członkowskie, opracowano projekt i wykonano odznakę Związku oraz rozesłano stosowne pisma – instrukcje związane z organizacją Oddziałów Terenowych. Mając na uwadze dokonujące się w Polsce przemiany ustrojowe zdecydowano, że Związek Polskich Spadochroniarzy będzie stowarzyszeniem patriotycznym, apartyjnym, a światopogląd członków, pozostanie ich osobistą sprawą.

Kolejnym, niezwykle ważnym problemem dla Komitetu, było pozyskiwanie środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej. Początkowo na bieżące potrzeby składali się sami członkowie. Zdobywano także fundusze ze sprzedaży produkowanych i rozprowadzanych cegiełek i różnych naklejek ze znaczkami spadochronowymi. Były to jednak tylko półśrodki. Dzięki właściwej i dalekowzrocznej inicjatywie Komitetu, niezwykle skutecznym rozwiązaniem stało się powołanie podmiotu gospodarczego Związku Polskich Spadochroniarzy, który od dnia 14 czerwca 1990 roku rozpoczął swoją działalność jako „Szkoleniowo Ochronna Agencja Komandos”.
Organizację i kierownictwo Agencji, powierzono – Józefowi Bębenkowi, który okazał się właściwym kierownikiem i menadżerem. Głównym celem działalności Agencji Komandos, było zapewnienie środków finansowych na działalność statutową Związku, umożliwienie byłym żołnierzom – spadochroniarzom dodatkowego zarobkowania, a także aktywnego uczestnictwa firmy w kształtowaniu bezpieczeństwa publicznego. Uzyskane środki finansowe z działalności gospodarczej, pozwoliły na pełniejszą realizację zadań statutowych oraz organizację i przeprowadzenie najważniejszego przedsięwzięcia – Pierwszego Krajowego Zjazdu Delegatów.

Stosownie do przesłanych przez Komitet Organizacyjny komunikatów oraz instrukcji do dużych środowisk spadochronowych, od początku 1990 do 1994 roku zorganizowano na terenie Polski 27 Oddziałów Związku Polskich Spadochroniarzy, którym zgodnie z czasem powstawania, nadawano kolejne numery.

Oprócz szeroko zakrojonej działalności organizacyjnej, informacyjnej i propagandowej, Komitet nawiązywał również współpracę z różnymi organami administracji publicznej i specjalnej. Szczególnie korzystną współpracę nawiązano z Wojskową Akademią Techniczną i Akademią Obrony Narodowej. Dzięki życzliwości komendanta WAT gen. dyw. prof. dr hab. Edwarda Włodarczyka i zastępcy komendanta WAT płk prof. dr hab. Józefa Saneckiego, zaistniała możliwość przeprowadzenia na terenie uczelni I Krajowego Zjazdu Delegatów oraz korzystania z obiektów w celu organizacji różnych zajęć, szkoleń i spadochroniarskich spotkań.

Krajowy Zjazd Delegatów Związku Polskich Spadochroniarzy, odbył się w dniach od 25 do 26 maja 1991 roku. Uczestniczyli w nim założyciele Związku i delegaci zorganizowanych już 12 Oddziałów
Terenowych. Wśród zaproszonych gości byli: gen. broni Józef Kuropieska – inicjator powstania i twórca 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej w Krakowie.

I Krajowy Zjazd uchwalił Statut Związku, główne kierunki programowe stowarzyszenia, udzielił absolutorium Komitetowi Organizacyjnemu i wybrał Pierwszy Zarząd Główny ZPS w składzie 34
kolegów, reprezentujących organ założycielski, Agencję Komandos i wszystkie 12 Oddziałów. Pierwszym prezesem ZPS wybrano Edwina Rozłubirskiego, a wiceprezesami zostali koledzy: Edward Dysko, Mieczysław Kamiński i Roman Orłowski, oraz skarbnikiem Aleksander Pawlikowski.

Opracowany przez Komitet Organizacyjny i uchwalony na I Zjeździe Statut Związku, odzwierciedlał w pełni charakter stowarzyszenia spadochroniarskiego. W postanowieniach ogólnych zapisano, że Związek Polskich Spadochroniarzy posiada osobowość prawną, jest organizacją zrzeszającą obywateli polskich i Polaków obywateli innych państw, którzy wykonywali lub wykonują skoki ze spadochronem, a terenem działania Związku jest obszar Rzeczypospolitej Polskiej. Do Związku mogą należeć także Oddziały i Koła spadochroniarzy polskich, stowarzyszonych poza granicami Kraju. Działalność Związku opiera się na pracy społecznej jego członków. Na obszarze kraju powołuje się oddziały, które mogą organizować koła terenowe i środowiskowe. Związek może być członkiem krajowych i międzynarodowych organizacji, o tym samym lub podobnym profilu działania. Zapisano także, że Związek ma prawo używania odznak i pieczęci, posiadać sztandar organizacyjny oraz własny organ prasowy. Dni 21-23 września (rocznica lądowania 1 SBS w operacji „Market Garden” oraz powołania 1SBS) ustalono, jako uroczyście obchodzone dni polskiego spadochroniarstwa, a 23 września stał się „Dniem Spadochroniarza”.

Do głównych problemów ujętych w celach działania Związku i sposobach ich realizacji zaliczono: integrowanie środowiska spadochroniarzy polskich w kraju i za granicą; kultywowanie tradycji i obyczajów spadochroniarstwa, troskę o miejsca pamięci narodowej, popularyzowanie spadochroniarstwa szczególnie wśród młodzieży, kształtowanie sprawności fizycznej i patriotyzmu, prowadzenie działalności naukowej i oświatowo – wychowawczej, popularyzowanie i wspieranie masowej kultury oraz wyczynowego sportu spadochronowego, troskę o sprawy bytowe spadochroniarzy, a także działania na rzecz rozwoju spadochroniarstwa Rzeczpospolitej Polskiej.

Redakcja pierwszego Statutu Związku Polskich Spadochroniarzy była na tyle wszechstronna, że jedynie niewielkie zmiany były konieczne do wprowadzenia na II, III i V Zjeździe ZPS.

Po 20 latach istnienia Związku Polskich Spadochroniarzy można jednoznacznie stwierdzić, że dzięki pięknej i dalekowzrocznej inicjatywie naszych kolegów z Komitetu Organizacyjnego, powstał wspaniały, systematycznie rozwijający się Związek, duma wszystkich spadochroniarzy polskich.